Επιστημονικές δημοσιεύσεις

Συλλογικός τόμος με 17+1 μουσικοπαιδαγωγικά σενάρια STEAM, με επιμέλεια του Γιάννη Μυγδάνη και της Αγγελικής Τριανταφυλλάκη. Συγκεντρώνει προτάσεις για τη μουσική τάξη ως χώρο δημιουργίας και πειραματισμού.

Framed within the context of Music Education 4.0, this chapter explores how STREAM music scenarios can facilitate inclusive post-digital transformation in early childhood music education. The discussion integrates the STREAM perspective with constructionist learning, multimodal musical literacy, maker movement pedagogy, design thinking, and inclusive participation, emphasizing design principles that prioritize child agency, embodied making, role rotation, accessibility, narrative inquiry, scaffolding, documentation, sharing, and self-reflection. Emerging, immersive, and AI-mediated technologies are examined as pedagogical mediators capable of enhancing musical exploration, provided they remain developmentally appropriate, teacher-mediated, ethically sensitive, and grounded in clear musical objectives. In this context, early childhood music education evolves into a space where children can investigate sound, construct meaning, engage creatively with digital and physical materials, collaborate with others, and participate as co-authors of shared musical experiences.

In this chapter, the author presents the work he designed and implemented with his young students (aged 8–11 years), in which he used technological-musical educational scenarios for musical creativity development. As a teacher-researcher, he applied strategies and devised activities drawing on music production, maker movement, and music programming to foster the students' creativity. His research asks whether such activities promote musical creativity, and also investigates the children's evaluative responses. Findings are positive and support the author's interest in developing the research further with the aim of bringing these technologies into the music classroom more widely. This chapter is part of the anthology European Perspectives on Music Education, Volume 13, which addresses topics such as inclusive practices, the role of technology, and teacher education. (DIPF/Orig.)

Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων ετών έχουν μετασχηματίσει τους τρόπους με τους οποίους τα άτομα έρχονται σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας νέες μορφές έκφρασης, δημιουργίας και μάθησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των ανθρώπων, επηρεάζοντας καταλυτικά τόσο τις διαδικασίες μουσικής διδασκαλίας και μάθησης όσο και τις πρακτικές μουσικής δημιουργίας. Το παρόν άρθρο συζητά τα αποτελέσματα από την αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης σε δημιουργικές και συνθετικές στρατηγικές στην πρωτοβάθμια μουσική σχολική εκπαίδευση. Συγκεκριμένα, σε μια ομάδα είκοσι τριών παιδιών (Γ’ – Ε’ τάξης) στο δημοτικό σχολείο του Pierce – The American College of Greece και για περίοδο δέκα εβδομάδων, εφαρμόστηκαν διδακτικά σενάρια με έμφαση στην ένταξη των αναδυόμενων τεχνολογιών στη μουσική παραγωγή και δημιουργία. Στη βάση του δια-επιστημονικού μοντέλου STEAM, οι δράσεις διευρύνθηκαν με στοιχεία τεχνητής νοημοσύνης, αντλώντας από διαφορετικά γνωστικά πεδία. Για τη συλλογή των δεδομένων, αξιοποιήθηκαν τα ποιοτικά εργαλεία της συμμετοχικής παρατήρησης, άτυπες συζητήσεις με τα παιδιά, ομαδικές εστιασμένες συνεντεύξεις και γραπτές διαμορφωτικές αξιολογήσεις. Οι μαθητές φάνηκε να αγκαλιάζουν τις δραστηριότητες με ενθουσιασμό, ειδικά εκείνες που περιλάμβαναν τεχνητή νοημοσύνη, οι οποίες τους ενθάρρυναν να εξερευνήσουν νέους τρόπους έκφρασης και δημιουργίας. Από τα προκαταρκτικά ευρήματα παρατηρείται ότι η χρήση τέτοιων εργαλείων ενθαρρύνει τη συμμετοχή, βελτιώνει την κατανόηση μουσικών εννοιών, ενώ αναπτύσσει τη δημιουργικότητα και την υπολογιστική σκέψη. Ταυτόχρονα, οι μαθητές επέδειξαν σημαντική αντίληψη των ενδεχόμενων προκλήσεων της τεχνητής νοημοσύνης, τοποθετούμενοι κριτικά κυρίως σε ζητήματα διαφάνειας, αξιοπιστίας και ηθικής. Καταλήγοντας, τα αποτελέσματα της έρευνας παρέχουν σημαντικές ενδείξεις για τον δυνητικό ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης σε μαθήματα μουσικής, διαμορφώνοντας παράλληλα νέες δυνατότητες αλλά και νέες προκλήσεις για το πεδίο της μουσικής παιδαγωγικής.

Οι σύγχρονες προσεγγίσεις στη μουσική εκπαίδευση στρέφονται ολοένα περισσότερο σε μαθησιακά περιβάλλοντα που συνδέουν τη μουσική με διαφορετικά γνωστικά πεδία και ενισχύουν τη δημιουργική, συνεργατική και βιωματική μάθηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η φιλοσοφία STEAM προσφέρει δυνατότητες για τον επαναπροσδιορισμό της μουσικής τάξης ως χώρου διερεύνησης, κατασκευής και πειραματισμού. Το κεφάλαιο επιχειρεί να οριοθετήσει και να αποσαφηνίσει το πλαίσιο αξιοποίησης πρακτικών STEAM στη μουσική παιδαγωγική, εξετάζοντας τη μετάβαση από το STEM σε μια περισσότερο ολιστική και δια-επιστημονική προσέγγιση. Αναλύονται οι έννοιες της διαθεματικότητας, της διεπιστημονικότητας και της δια-επιστημονικότητας, καθώς και οι τρόποι σύνδεσης της μουσικής με την επιστήμη, την τεχνολογία, τη μηχανική και τα μαθηματικά μέσα από αυθεντικά προβλήματα και βιωματικές δράσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο maker movement, στον κονστραξιονισμό και στη σχεδιαστική σκέψη, ως άξονες για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας, της συνεργασίας και της υπολογιστικής σκέψης. Παράλληλα, συζητούνται ζητήματα σχεδιασμού, πρωτοτυποποίησης, ανατροφοδότησης και αυθεντικής αξιολόγησης, με τους μαθητές και τις μαθήτριες να λειτουργούν ως ενεργοί δημιουργοί μουσικών τεχνουργημάτων.

This study examines the design and implementation of educational scenarios created with Synth4kids, an innovative music-educational software designed for preschool education. Synth4kids offers an intuitive environment that fosters musical creativity, inclusion, and differentiated instruction through emerging and assistive capabilities. As an original and innovative tool designed for preschool education, it bridges accessibility gaps while promoting joyful, multisensory music-making. The intervention consisted of twelve weekly sessions, each lasting approximately 45 min, for four male children aged four to six years, at Baby Maestro Cyprus. Sessions were structured to integrate the AT and ET features of Synth4kids. In line with Universal Design for Learning principles, educational activities have been crafted to boost musical engagement in young children via personalized, play-based interactive experiences. The findings indicate that the early integration of assistive features, such as gaze control, motion tracking, tactile interfaces, and chromesthesia, significantly enhances accessibility, creativity, and social participation among learners with diverse profiles. Notably, incorporating Synth4kids into music teaching and learning activities demonstrates how AT tools promote agency, autonomy, and collaborative creativity, fostering new pedagogical approaches that enhance equity and engagement in music education. Overall, this study reveals that the thoughtful use of digital technologies can transform early childhood music education into an inclusive and dynamic learning environment.

Emerging technologies and digital media are continually transforming the ways people interact with music and expand the ways of musical expression, creation, learning, and education. Children today grow up in a digital environment that shapes their musical preferences and experiences, contributing to new kinds of musical literacies. As digital natives, they have been exposed to more diverse musical stimuli than their parents and teachers were and expect to engage with these in educational contexts. In this context, the role of digital technology in music classes can play a fundamental role in enhancing participation and forming inclusive music teaching-learning environments. Moreover, the incorporation of technology from an educational perspective provides opportunities for cultivating equity and eliminating barriers to musical learning. The aim of this chapter is to encourage a new approach to music education that integrates educational technology to promote inclusion in music teaching and learning.

Η Παιδαγωγική της Δημοφιλούς Μουσικής αποτελεί έναν σχετικά νέο τομέα στον χώρο της διδακτικής των μουσικών οργάνων, με προσεγγίσεις και μοντέλα που λαμβάνουν υπόψη τους τα περιβάλλοντα στα οποία εκφράζονται και δημιουργούν οι καλλιτέχνες της δημοφιλούς μουσικής, καθώς και τις αξίες και τους κώδικες της δημοφιλούς μουσικής κουλτούρας. Κοινές αρχές αυτών των μοντέλων είναι: παίξιμο με το αυτί, συμμετοχική εκτέλεση και δημιουργία, χρήση της τεχνολογίας, ενθάρρυνση δεξιοτήτων αυτοσχεδιασμού και πρακτικές που διαμορφώνονται σύμφωνα με τις αρχές της άτυπης ή μη-τυπικής διδασκαλίας-μάθησης (όπως διατυπώθηκαν από τη Lucy Green). Επίκεντρο είναι οι ίδιοι οι μαθητές, καθώς έχουν την ευκαιρία να επιλέξουν το ρεπερτόριο με το οποίο θα ασχοληθούν (κομμάτια, είδη), να διευρύνουν τη μουσικότητά τους διερευνώντας ποικίλους ρόλους και τρόπους εμπλοκής με τη μουσική (τραγουδιστές-τραγουδοποιοί, παραγωγοί, σχεδιαστές ήχου κ.λπ.) και αξιοποιώντας τις μουσικές τους εμπειρίες από την καθημερινή τους ζωή. Η πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς είναι να εμπλουτίσουν λειτουργικά τα παραδοσιακά συστήματα διδασκαλίας-μάθησης οργάνου (χρήση σημειογραφίας, έμφαση στη δεξιοτεχνία μέσα από τεχνικές ασκήσεις) και να αντιληφθούν τι συνεπάγεται η ηγεμονία της Δυτικής λόγιας μουσικής στα ισχύοντα προγράμματα σπουδών των ωδείων. Παρόλο που τα τελευταία χρόνια πολλά μουσικά εκπαιδευτικά ιδρύματα προσφέρουν μαθήματα οργάνων και θεωρίας σε κάποια πεδία της δημοφιλούς μουσικής, υπάρχουν ερευνητικά ευρήματα ότι οι βασικές διαδικασίες εξακολουθούν να διαιωνίζουν τα πρότυπα του 19ου αιώνα. Στο παρόν κεφάλαιο θα σκιαγραφηθούν και θα συζητηθούν οι άξονες και οι μεθοδολογίες της Παιδαγωγικής της Δημοφιλούς Μουσικής που θα βοηθήσουν τους μαθητές να δομήσουν μουσικές εμπειρίες, γνώσεις και δεξιότητες, ταξιδεύοντας στον κόσμο της δημοφιλούς μουσικής και κουλτούρας.

Οι ταχείες αλλαγές στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή μετασχηματίζουν καθημερινά τους τρόπους που οι σημερινοί μαθητές έρχονται σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας τις μουσικές εμπειρίες και προτιμήσεις τους. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εκπαιδευτικοί μουσικών οργάνων θα πρέπει να λάβουν υπόψη τις επιθυμίες των μαθητών για ενσωμάτωση των σύγχρονων τεχνολογιών στα μαθήματά τους. Αυτό συνεπάγεται την εξοικείωση με ψηφιακά μέσα και περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα διεργασιών, από την ψηφιακή καταγραφή παρτιτούρας και την ηχογράφηση της εκτέλεσης έως τη μουσική παραγωγή (εκτέλεση, επεξεργασία, μείξη κ.λπ.), τον δημιουργικό προγραμματισμό, τις διαδραστικές εφαρμογές και τη χρήση απτικών διεπαφών και μικροεπεξεργαστών. Αξίωμα αποτελεί ότι η διαδικασία και ο βαθμός εμπλοκής είναι εξίσου σημαντικοί με το αποτέλεσμα, και πάντα σε σχέση με τον ρυθμό μάθησης του κάθε μαθητή. Έρευνες στο πεδίο υποστηρίζουν ότι τα ψηφιακά μέσα στην εκμάθηση μουσικού οργάνου διευρύνουν τους τρόπους μουσικής κατανόησης, συνεισφέρουν στην ανάπτυξη νέων γραμματισμών και δεξιοτήτων 21ου αιώνα (καινοτομία, δημιουργικότητα, κριτική σκέψη, επίλυση προβλημάτων) και ενθαρρύνουν την ενεργητική μάθηση και τη φιλερευνητική διάθεση. Το παρόν κεφάλαιο διαπραγματεύεται τις περιοχές και τους τρόπους ενσωμάτωσης των ψηφιακών μέσων σε ατομικά και ομαδικά μαθήματα οργάνων σε συνδυασμό με παραδείγματα πρακτικής εφαρμογής.

Nowadays, children grow up in a digital-cultural environment that forms their music experiences. However, traditional music-educational methods, designed many decades ago, do not involve new technologies or the use of electronic sounds and instruments in their content. In this respect, a vital part of children's music preferences is not expressed. In recent years, as an attempt to integrate digital media into early musical lessons, some virtual instruments have been developed. However, most of them consist of reproductions of acoustic instruments (pianos, glockenspiels, percussion) without taking advantage of the expanded capabilities of new technologies. This paper aims to present Synth4kids, an original music-making web-application created for children aged 5 to 8 years. Synth4kids is a monophonic virtual instrument synthesizer based on analog synthesis, incorporating elements from the traditional music-educational methods, oriented toward music lessons. It is also compatible with all tablets and computers and can be used alone or in conjunction with acoustic and Orff instruments. Furthermore, it benefits from the tablets' tilt sensor and touch screen, enabling extended kinaesthetic experiences. All in all, it offers opportunities for extended sound experimentation and improvisation, allowing children to get in touch with electronic music.

Early childhood music education is increasingly shaped by post-digital conditions in which musical learning develops through the interaction of children, educators, bodies, materials, sounds, technologies, and social relationships. From a Music Education 4.0 perspective, digital transformation is approached as a pedagogical process that connects technological mediation with embodied exploration, creativity, participation, and musical meaning-making. Drawing on post-digital music education, constructionist and making-centered learning, multimodal musical literacy, STREAM-oriented approaches, and participatory pedagogies, the discussion examines how emerging, immersive, and AI-mediated technologies can support developmentally appropriate and meaningful musical experiences in the early years. Particular attention is given to music production, tactile interaction, creative coding, immersive media, and artificial intelligence as resources for listening, experimentation, representation, problem-solving, and collaborative creation. Their pedagogical value is considered in relation to accessibility, educator mediation, ethical awareness, and the opportunities they create for children’s agency and multimodal participation. The discussion also proposes design principles for flexible post-digital music learning environments and illustrates their application through early childhood music scenarios. Music Education 4.0 is positioned as a human-centered perspective for connecting technological change with creativity, participation, inclusion, and shared musical experience.

Extended Reality (XR) is increasingly discussed in educational research as a medium for experiential learning, multimodal meaning-making, and creative engagement. School-based applications, however, often remain focused on individual activities or technologies. This chapter presents Pierce XRLab, a two-year XR curriculum for Grades 8–9 developed as a standalone middle school course for implementation within short lesson periods and shared device conditions. Sixteen units, eight in each grade, are organized in a spiral sequence that revisits key concepts under progressively more demanding interpretive, critical, and design conditions. XR is understood as a learning environment and as a representational and cultural medium that can shape perception, credibility, identity, and participation. The model draws on constructivist and constructionist learning, embodied cognition, experiential and pragmatist traditions, and critical media literacy. Four recurring spiral axes, developed through iterative curriculum organization and revision, make the conceptual progression explicit and focus on embodied engagement, representation and illusion, culture and identity, and experience design, critique, and ethics. Assessment is organized around three recurring evidence types, Experience Logs, Critical Briefs, and Design Artifacts. Implementation emphasizes repeatable instructional routines, resource-conscious technology choices, flexible substitution of technologies, classroom rotation, and explicit safety practices. The chapter contributes a curriculum-level model connecting longitudinal conceptual progression, recurring evidence of learning, and classroom enactment within routine school time and resource constraints. Empirical findings from the ongoing design-based research study fall outside the scope of the present chapter.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αποτελεί μία από τις αναδυόμενες τεχνολογίες που διαμορφώνουν καθημερινά το εκπαιδευτικό τοπίο, αναδεικνύοντας νέες προοπτικές αλλά και προκλήσεις για τη μουσική διδασκαλία και μάθηση. Το παρόν άρθρο διερευνά τις δυνατότητες, τους περιορισμούς και τις παιδαγωγικές προεκτάσεις της ενσωμάτωσης πρακτικών ΤΝ στην πρωτοβάθμια μουσική εκπαίδευση, στο πλαίσιο μιας πολυτροπικής, δημιουργικής, συνεργατικής και βιωματικής προσέγγισης, βασισμένης στη φιλοσοφία του STEAM. Αξιοποιώντας εφαρμοσμένες πρακτικές από αυθεντικά σενάρια και εμπειρικές παρεμβάσεις και εντός μιας ανθρωποκεντρικής θεώρησης της ΤΝ, προτείνονται δραστηριότητες που αφορούν τη δημιουργία τεχνουργημάτων (όπως ηχοϊστορίες και podcast) με γλωσσικά μοντέλα, την αξιοποίησή της στη μουσική θεωρία και ιστορία, τη σχεδίαση διαδραστικών εφαρμογών με μηχανική μάθηση, την κατασκευή ψηφιακών μουσικών οργάνων, καθώς και την ανάπτυξη εμβυθιστικών ηχοτοπίων σε περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους περιορισμούς και στις ηθικές διαστάσεις της χρήσης ΤΝ, ιδίως στην αυθεντικότητα, στα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας και στη διαφάνεια των αλγορίθμων, καθώς και στην ανάγκη για κριτική στάση των μαθητών/τριών. Η ΤΝ προσεγγίζεται όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως αφορμή για την ενίσχυση και την επανανοηματοδότηση των πρακτικών διδασκαλίας και μάθησης στην πρωτοβάθμια μουσική εκπαίδευση.

Το παρόν άρθρο διερευνά τη μεθοδολογική προσέγγιση της Design-Based Research (DBR) στο πλαίσιο της μουσικής εκπαίδευσης, εστιάζοντας τόσο στη φιλοσοφική και θεωρητική της συγκρότηση όσο και στις ερευνητικές πρακτικές που την καθιστούν ιδιαίτερα κατάλληλη για την ανάπτυξη εκπαιδευτικών καινοτομιών. Αρχικά, παρουσιάζονται οι βασικές αρχές της DBR, όπως η συνεργατική φύση του σχεδιασμού, η εφαρμογή σε πραγματικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα και η κυκλική σχέση ανάμεσα στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αναθεώρηση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η DBR αναδεικνύεται ως μια προσέγγιση ικανή να συνεισφέρει στην παραγωγή τοπικά έγκυρης αλλά και θεωρητικά τεκμηριωμένης γνώσης για τη μουσική μάθηση και διδασκαλία. Στη συνέχεια, αναδύονται οι διαφορές της DBR από άλλες ερευνητικές μεθοδολογίες, όπως η έρευνα δράσης, οι εθνογραφικές έρευνες και μελέτες περίπτωσης, με στόχο να αποσαφηνιστούν οι αποκλίσεις στις μεθοδολογικές της προοπτικές, καθώς και τα παιδαγωγικά της πλεονεκτήματα. Τέλος, παρουσιάζονται παραδείγματα εφαρμογής στη μουσική εκπαίδευση από τη διεθνή βιβλιογραφία και αναδεικνύονται προοπτικές για μελλοντική έρευνα, τονίζοντας τον ρόλο της DBR στην ανάπτυξη καινοτόμων παιδαγωγικών πρακτικών και στη διαμόρφωση νέων θεωριών για μουσική διδασκαλία-μάθηση.

Οι τελευταίες τάσεις στη μουσική παιδαγωγική εστιάζουν στους τρόπους με τους οποίους συνδέονται οι τέχνες με τις σύγχρονες και αναδυόμενες τεχνολογίες, διαμορφώνοντας τόσο τις διδακτικές πρακτικές όσο και τις γνώσεις και δεξιότητες που απαιτούνται για τους μαθητές του 21ου αιώνα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ψηφιακή αφήγηση και η κινούμενη εικόνα αναδεικνύονται ως δυναμικές προσεγγίσεις και διδακτικές στρατηγικές, οι οποίες παρέχουν δυνατότητες για νέους δρόμους και καινοτόμες μορφές μουσικής διδασκαλίας-μάθησης. Το άρθρο διερευνά τον ρόλο και την προστιθέμενη παιδαγωγική αξία της ψηφιακής αφήγησης και της κινούμενης εικόνας στη μουσική εκπαίδευση, εστιάζοντας στην ενίσχυση ήπιων δεξιοτήτων και την καλλιέργεια γραμματισμών στα μέσα. Υπό το πρίσμα της πολυτροπικής και δια-επιστημονικής μάθησης σε ένα STEAM εκπαιδευτικό πλαίσιο, αναλύονται οι μορφές με τις οποίες οι δύο παιδαγωγικές εφαρμογές ενσωματώνουν οπτικοακουστικά στοιχεία και προωθούν τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και τη συνεργασία των μαθητών. Μέσα από παραδείγματα εκπαιδευτικών εφαρμογών, αναδεικνύεται η σύνδεση μουσικής με την τεχνολογία και τις πρακτικές ψηφιακής αφήγησης, καθώς και οι δυνατότητες που προσφέρουν τα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα κωδικοποίησης για την ανάπτυξη πολυμεσικών έργων. Παράλληλα, εξετάζονται οι παιδαγωγικές προκλήσεις που αφορούν στον διδακτικό σχεδιασμό, την αξιολόγηση και την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Recent technological advancements have consistently redefined the ways in which individuals engage with music, fostering novel perspectives on expression, interaction, and learning. Children of the digital age are growing up in environments that expand their musical experiences and preferences, while also posing challenges to music education. This scholarly investigation explores the emergence and evolution of learning environments through the design and implementation of STREAM-based instructional scenarios in primary education. Specifically, it examines the experiences of students in grades three through five and analyzes the utilization of emerging technologies, including music production, ubiquitous and mobile music computing, creative coding, immersive technologies, and artificial intelligence. The intervention was conducted as a music club at a private educational institution over three academic years, each comprising thirty weeks. The research approach was based on Design-Based Research, which integrates theory, design, and practice through iterative cycles aimed at developing and continuously refining authentic learning experiences. The findings indicate that students enhanced their creative expression, autonomy, self-regulation, sensory engagement, and collaborative problem-solving capabilities, while also advancing computational thinking by integrating physical and digital musical realms. Overall, this study advocates for a pedagogically sound, human-centered, and post-digital framework for music education, emphasizing a paradigm shift that aligns with the new perspectives and opportunities presented by the contemporary digital landscape.

This article examines the integration of Design-Based Research (DBR) into music education, concentrating on its philosophical underpinnings, methodological features, and its potential to yield transformative educational practices. The study analyzes DBR as a cyclical and iterative process that interweaves design, implementation, and reflection within authentic learning environments through a theory-driven synthesis and methodological literature review. Its originality lies in bridging the rich international discourse on DBR with the underrepresented field of music pedagogy, offering a comprehensive framework that integrates theories such as constructivism, conceptual change, activity theory, and cognitive apprenticeship. The article examines how DBR can inform the design of music learning environments responsive to students’ needs, culturally situated, and pedagogically adaptive. It highlights key challenges—such as the demands of long-term field engagement, the complexity of data management, and questions of generalizability—while emphasizing DBR’s capacity to produce grounded, flexible, and theory-informed solutions. Practical examples from recent studies illustrate its application across diverse musical contexts, including digital composition tools, informal music-making, community-based practices, and teacher education. By framing teaching as a design act and theory as emergent from practice, DBR is presented as a methodology and a dynamic stance toward innovation. It empowers music educators to act as reflective practitioners and co-researchers, supporting sustainable educational change. The article concludes by proposing directions for future research that expand the role of DBR in advancing inclusive, creative, and context-sensitive approaches to music learning.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων ετών επαναπροσδιορίζουν τους τρόπους με τους οποίους τα άτομα έρχονται σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας νέες δυνατότητες έκφρασης, αλληλεπίδρασης και μάθησης. Τα παιδιά της ψηφιακής εποχής μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα που διευρύνουν τις μουσικές τους εμπειρίες, δημιουργώντας παράλληλα προκλήσεις για τη μουσική παιδαγωγική. Η παρούσα έρευνα εξετάζει τη συγκρότηση μαθησιακών περιβαλλόντων μέσα από τον σχεδιασμό και την εφαρμογή STREAM σεναρίων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, διερευνώντας την εμπειρία μαθητών/τριών Γ’ έως Ε’ Δημοτικού και τη χρήση αναδυόμενων τεχνολογιών —όπως η μουσική παραγωγή, ο διάχυτος και κινητός μουσικός υπολογισμός και η δημιουργική κωδικοποίηση— καθώς και τεχνολογιών εμβύθισης και τεχνητής νοημοσύνης. Η παρέμβαση υλοποιήθηκε ως μουσικός όμιλος σε ιδιωτικό σχολείο και διήρκεσε τρία σχολικά έτη, με τριάντα εβδομάδες ανά κύκλο. Ο μεθοδολογικός σχεδιασμός στηρίχθηκε στην έρευνα σχεδιασμού. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μαθητές/τριες ανέπτυξαν δημιουργική έκφραση, αυτονομία, αυτορρύθμιση, αισθητηριακή εμπλοκή και συνεργατική επίλυση προβλημάτων, καλλιεργώντας παράλληλα ικανότητες υπολογιστικής σκέψης μέσω της δημιουργικής αξιοποίησης φυσικών και ψηφιακών μουσικών κόσμων. Συνολικά, η μελέτη προτείνει παιδαγωγικά τεκμηριωμένο, ανθρωποκεντρικά προσανατολισμένο και μετα-ψηφιακό πλαίσιο μουσικής διδασκαλίας ως μετατόπιση παραδείγματος που ανταποκρίνεται στις δυνατότητες του σύγχρονου συμφραζομένου.

In recent years, rapid technological advancements have transformed the ways people interact with music. Children of the digital era are immersed in environments that expand both their musical experiences and preferences. The emergence of digital technology has paved the way for the creation of learning environments and software tailored to young children’s education. These tools aim to establish a new educational framework that is distinct from traditional approaches. However, music education does not seem to align with this new digital educational context, as it continues to emphasize instructional models developed decades ago – models that typically exclude the use of digital technologies in their content. This article presents the findings of an educational intervention designed to integrate and utilize digital media in pre-school and early primary music education, utilizing the music educational software Synth4kids. The research results demonstrate the creation of a new technology-enhanced learning environment where children found meaning and participated actively and enthusiastically in authentic music teaching and learning situations, transforming their experiences and acquiring new musical and technological skills.

Ο σχολικός εκφοβισμός αναφέρεται σε μια κατάσταση διαρκούς και συστηματικής θυματοποίησης ενός ατόμου. Μέσα από στοχευμένες λεκτικές ή/και σωματικές ενέργειες, έχει στόχο τη δημιουργία συναισθηματικών αντιδράσεων και κοινωνικών επιπτώσεων. Στον χώρο της εκπαίδευσης, οι πολύπλευρες μορφές του εκφοβισμού και η πολυ-θυματοποίηση συνομηλίκων αποτελούν σημαντικό πρόβλημα που απαιτεί την προσοχή των γονέων, των εκπαιδευτικών, των διευθυντών σχολείων, των παρόχων περίθαλψης και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής. Οι πολλαπλές μορφές εκδήλωσης και οι διαφορετικοί ρόλοι των εμπλεκομένων συνδέονται με ατομικούς και κοινωνικούς παράγοντες, μέσα και έξω από το σχολείο, και καθιστούν πολύπλοκη την αντιμετώπιση, οδηγώντας σε λύσεις που δεν είναι πάντα εφικτές. Η βία είναι το τέλος σε ένα κλιμακούμενο μοτίβο παρενόχλησης, διαμορφώνοντας μια κουλτούρα που συγχωρεί την προκατάληψη. Στο παρόν άρθρο, επιχειρείται η ανάδυση προτάσεων πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού, στη βάση της κριτικής εκπαίδευσης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Καθώς οι πρακτικές τιμωριών, αποβολών και αποκλεισμών έχουν καταδείξει ότι μπορούν να επιφέρουν τα αντίθετα αποτελέσματα στη διαχείριση της θυματοποίησης, χρειαζόμαστε σχολεία που θα κάνουν πράξη την αυτογνωσία, τον σεβασμό και την ελευθερία, μέσα από τη σύνδεση της σχολικής ζωής και του ευρύτερου κόσμου. Με αυτόν τον τρόπο, στο πλαίσιο αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού, διαφαίνεται η σημασία του ρόλου του σχολείου και των εκπαιδευτικών και, παράλληλα, αναδύεται και η καθοριστική συνεισφορά των γονέων και των κηδεμόνων.

The rapid technological advancement of recent years has transformed how people interact with music. In a world where digital transformation is accelerating, the role of technology in music education has become increasingly crucial. In particular, digital platforms and tools are reshaping the way music is taught, especially for younger generations. Children in the digital age are exposed to various musical experiences and preferences. This has led to the development of digital learning environments and software for preschool children, creating a fundamentally new educational framework. However, music pedagogy often relies on traditional teaching models that do not incorporate digital technologies. This article discusses findings from an educational intervention using the Synth4kids software in early childhood music education. Synth4kids offers new avenues for educators to incorporate technology into early childhood education, encouraging creativity, collaboration, and engagement. The study highlights how combining technology and music pedagogy can enrich the learning experience for young children. The results highlight a new techno-centric learning environment where children engage actively and enthusiastically in authentic music teaching and learning situations, transforming their experiences and developing new musical and technological skills. Additionally, the study shows the importance of designing child-friendly software that balances educational goals with playful engagement.

Η αξιολόγηση αποτελεί ένα ισχυρό μεθοδολογικό εργαλείο για κάθε εκπαιδευτικό, όπου θα πρέπει να ενσωματώνεται σε όλα τα στάδια της μουσικής διδασκαλίας-μάθησης, εστιάζοντας στις δημιουργικές, αισθητικές και κοινωνικές διαστάσεις της μουσικής, με βασικό στόχο την ίδια τη διαδικασία, ως μία προοπτική της σχέσης εκπαιδευτικού και σπουδαστή. Οι αντιλήψεις αυτές δεν φαίνεται να αντανακλούν την ωδειακή εκπαίδευση, όπου έχει διαμορφωθεί ένα παραδοσιακό μοντέλο μουσικής διδασκαλίας, αναλλοίωτο για σχεδόν εβδομήντα χρόνια. Έμφαση δίνεται στη μουσική ανάγνωση και εκτέλεση, ενώ ο καθηγητής έχει τον κυρίαρχο ρόλο στο μάθημα και οι εξετάσεις ακολουθούν αποκλειστικά βαθμολογική κλίμακα. Η παραπάνω κατάσταση είναι αναμενόμενο να επηρεάζει τη μουσική μάθηση. Σκοπό του παρόντος άρθρου αποτελεί η διερεύνηση των μορφών αξιολόγησης στην ωδειακή εκπαίδευση με έμφαση στις εξετάσεις μουσικών οργάνων. Ειδικότερα, αναλύονται οι εγγραφές από πρακτικά εξετάσεων του πιάνου ενός ωδείου στην Ελλάδα, για τα τελευταία έντεκα έτη. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν τις αδυναμίες και τους περιορισμούς στη συνολική διαδικασία αξιολόγησης και μάθησης, ενώ, παράλληλα, αναδύουν μια επιτακτική ανάγκη για αλλαγή στο εκπαιδευτικό πλαίσιο των ωδείων.

Playing is an integral part of children's daily lives in all cultures. In our current era, which is mainly digital, a vital part of children's lives involves using digital media and, consequently, digital games. Incorporating educational video games into formal or informal teaching-learning processes can increase students' interest and motivation, as well as active participation in lessons within a playful, interactive learning environment. In this context, digital game design is critical to its effective use in the educational process, enabling rich learning environments through specific teaching objectives based on current learning theories and students' age-related and developmental characteristics. In this article, we explore three innovative digital educational musical games that were specifically designed to align with the content of admission exams at Music Schools in Greece. These engaging applications were developed by the Music Schools working project group of the Greek Society for Music Education (G.S.M.E.) as a valuable instructional resource for exam preparation. At the same time, they create conditions for integration into both conservatoire and primary school music teaching-learning processes, providing creative teaching extensions.

Technological progress over the course of the past few decades has transformed how children interact with sound and music, offering new and extended ways of expression, creation, and learning. This digital environment can provide opportunities for constructing a framework for sound perception, musical praxis, and the enhancement of creativity, while the emergence of cross-platform technologies and a growing variety of hardware and software support these developments within an emerging context of ubiquitous acoustic ecologies. The aim of this research was to implement educational scenarios in music lessons following such ecological perspectives through a pilot study involving children aged 7 to 9 in a conservatoire setting in Greece. The activities in the current practical intervention were designed following a STEAM project-based learning approach, which offers students cooperative activities, transdisciplinarity, game-based and playful learning, augmented reality, and authentic problem-solving experiences. Analysis revealed four distinct, emerging thematic categories that drew on the development of auditory perceptual ability and creativity, the cultivation of computational thinking, and the shaping of digital and physical musical worlds. The results of the educational intervention underlined the fundamental role of ubiquitous music ecologies in planned actions, which served to widen students’ musical horizons.

In the past decade, there has been a significant effort to incorporate maker culture principles and techniques into education. By following the STEAM education perspective, integrating maker movement educational scenarios presents an opportunity to establish a cutting-edge musical-technological learning atmosphere in music classes. This article delves into the results of an educational intervention conducted in a theory of music course at a Greek conservatoire. The aim of the research was to design and implement teaching scenarios built on the maker movement with a group of four students aged between 6 and 7 years, using the music educational software Synth4kids and the Makey-Makey interface as the main methodological tools. The primary objectives were to explore the students’ experiences and perceptions of the learning process within this new educational environment and to examine the perceived development of their knowledge and skills. The findings of the pilot study indicate that the students actively and enthusiastically engaged in constructing musical artefacts and immersed themselves in music-making as active participants, leading to the acquisition and transformation of musical and technological skills through meaningful experiences. In short, it is revealed that findings converge with existing research in the field.

This paper presents the development of Synth4kids, music-educational software for music teaching-learning processes designed for children aged five to eight years. Synth4kids integrates elements from traditional music-pedagogical methods –Dalcroze Eurhythmics, Orff Schulwerk, Kodály Method– along with features aligned with the incorporation of emerging technologies in music education –augmented reality, the use of tangible interfaces/sensors, eye-tracking processes, QR-code implementation, and collaborative online music practices– providing new and extended ways of music-making, expression, and learning for young children. As a pedagogical tool, it was designed with the ultimate goal of being incorporated into musical-educational activities following a STEAM perspective, based on project-based, inquiry-based, and cooperative learning, transdisciplinarity, as well as game-based and authentic problem-solving experiences.

Τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον αναφορικά με την αξιοποίηση πρακτικών και στρατηγικών κατασκευής τεχνουργημάτων σε διαδικασίες διδασκαλίας-μάθησης. Αντανακλώντας τη φιλοσοφία της προσέγγισης STEAM, η σχεδίαση και η πρακτική εφαρμογή διδακτικών σεναρίων στη βάση του maker movement δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τον μετασχηματισμό της μουσικής εκπαιδευτικής διαδικασίας και τη διαμόρφωση ενός νέου τεχνολογικού-μουσικού περιβάλλοντος στην τάξη. Στο παρόν άρθρο παρατίθενται προκαταρκτικά ευρήματα από τη διερεύνηση των εμπειριών μιας ομάδας τεσσάρων παιδιών ηλικίας έξι έως επτά ετών, όταν στο πρώτο έτος του μαθήματος «θεωρία της μουσικής» σε ένα ελληνικό ωδείο, πραγματοποιήθηκε εκπαιδευτική παρέμβαση που σχεδιάστηκε στη βάση του maker movement, αξιοποιώντας παράλληλα το εκπαιδευτικό μουσικό λογισμικό Synth4kids. Τα ερευνητικά ερωτήματα στόχευαν στην εξέταση της μαθησιακής διαδικασίας που ακολούθησαν οι συμμετέχοντες, στη σε βάθος εξέταση των αντιλήψεών τους αναφορικά με τη μαθησιακή εμπειρία που βίωσαν και στη διερεύνηση των γνώσεων και δεξιοτήτων που διαφαίνεται ότι απόκτησαν. Καταδεικνύεται ότι οι δραστηριότητες που εφαρμόστηκαν πρόσφεραν εμπειρίες με νόημα στα παιδιά, τα οποία συμμετείχαν ενεργά και με ενθουσιασμό στο νέο μουσικο-τεχνολογικό περιβάλλον μάθησης που υιοθετήθηκε, εκφράζοντας την άποψη ότι η εμπλοκή τους στις δράσεις είχε ξεχωριστή αξία. Τα παιδιά διαφάνηκε να διευρύνουν τις μουσικές και τεχνολογικές τους γνώσεις και δεξιότητες, επιτυγχάνοντας, πέρα από τις επιδιώξεις του μαθήματος «θεωρία της μουσικής», και την καλλιέργεια της υπολογιστικής σκέψης.

In the process of improving schools and education systems, curriculum assessment and revision are of great importance. The comparative study of curricula from other countries can influence educational reform decisions at national, local, and regional levels, either productively or through conflicting processes that ignore a country's educational conditions. In this paper, the findings of comparative research on the official music curricula of Greece, Sweden, and Japan will be presented. The benchmarks are based on a current literature review. Similarities and differences among the three curricula will be considered in relation to the specificity of the educational systems and the cultural context of each country, as well as the importance of music education. Finally, efforts will be made to identify borrowing practices and the extent to which curricula are aligned with a common standard. This study is based on the premise that we better understand a curriculum when we study it in comparison with others, as hidden aspects of education policy emerge and alternative approaches to educational implementation are revealed.

Οι ταχείες αλλαγές στη σύγχρονη εποχή μετασχηματίζουν καθημερινά τους τρόπους με τους οποίους τα άτομα έρχονται σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας τις εμπειρίες και τις προτιμήσεις τους. Σε αυτό το συνεχώς εξελισσόμενο ψηφιακό περιβάλλον, οι εκπαιδευτικοί μουσικής καλούνται να λάβουν σοβαρά υπόψη τις ανάγκες και τις επιθυμίες των μαθητών για δράσεις με ψηφιακά μέσα. Το παρόν άρθρο εστιάζει στη διερεύνηση των αντιλήψεων και στάσεων μιας ομάδας εκπαιδευτικών μουσικής που συμμετείχε σε μία διαδικτυακή επιμορφωτική παρέμβαση για τους τρόπους ένταξης του διεπιστημονικού μοντέλου STEAM σε μαθήματα μουσικής, αναφορικά με την αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκπαιδευτική μουσική διαδικασία. Πιο συγκεκριμένα, στόχο της έρευνας αποτελεί η παρουσίαση των απόψεων και στάσεων των συμμετεχόντων αναφορικά με πρακτικές ενσωμάτωσης διαδικασιών προγραμματισμού στη μουσική διδασκαλία-μάθηση, καθώς και ο τυχόν μετασχηματισμός τους με το πέρας του εργαστηρίου.

In the last decades, the vast development of emerging technologies has transformed the ways people engage with music, expanding the affordances of music expression, creation, learning, and education. Music production software allows artists to create songs collaboratively in digital contexts without necessarily being in physical contact. Likewise, many young people produce songs alone or with peers, constructing musical experiences through informal kinds of learning. Although several studies have focused on integrating technological-based activities in school music education, the research interest in conservatoire education is limited. The COVID-19 pandemic crisis and the need for an urgent shift to online educational environments revealed numerous problems concerning the use of technology. Both teachers and students faced difficulties operating and effectively continuing studio lessons online. Some recognized the situation as a dead end for conservatoire education, while others perceived it as a prompt for innovative and creative solutions. The present article discusses the findings of a pilot distance music-technological project with adolescents in conservatoire education during the COVID-19 pandemic. The primary aim was to investigate students' musical-technological experiences, the knowledge and skills they acquired, as well as the development of their musical creativity through collaborative DIY music production practices. In particular, our purpose was to develop a more nuanced understanding of how the students experienced their work and learning using a DAW (BandLab). The results support the view that merging traditional and online teaching-learning procedures in a hybrid approach can open new pathways in music education.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις προχωρούν με αυξανόμενο ρυθμό, μετασχηματίζοντας τις μουσικές εμπειρίες των ανθρώπων, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στη μουσική έκφραση, τη δημιουργία και την εκπαίδευση. Όλο και περισσότεροι τρόποι μουσικής αλληλεπίδρασης είναι πλέον ψηφιακοί. Πολλοί καλλιτέχνες δημιουργούν κομμάτια με λογισμικά παραγωγής σε συνεργατικό πλαίσιο χωρίς να είναι απαραίτητα στον ίδιο χώρο. Με ανάλογο τρόπο, πολλοί νέοι ασχολούνται ερασιτεχνικά με τη μουσική και αποκτούν εμπειρίες, μαθαίνοντας μόνοι τους είτε με φίλους. Αν και υπάρχουν αρκετά δεδομένα για την αξιοποίηση της τεχνολογίας στη σχολική μουσική εκπαίδευση, δεν έχουν πραγματοποιηθεί ανάλογες έρευνες στο ωδειακό σύστημα και στην εξ αποστάσεως εκμάθηση οργάνου. Η πανδημική κρίση του COVID-19 και η απότομη μετάβαση σε διαδικτυακά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα έφεραν στο προσκήνιο μια σειρά από προβλήματα (έλλειψη μουσικής-τεχνολογικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών μουσικής, δισταγμός για δράσεις με τεχνολογία κ.ά.), σε ένα κλίμα αβεβαιότητας που αντανακλούσε και την πλευρά των σπουδαστών. Οι εκπαιδευτικοί υποχρεώθηκαν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους τη συνέχιση των μαθημάτων, μια κατάσταση που για κάποιους έγινε αντιληπτή ως αδιέξοδο, ενώ για άλλους αποτέλεσε κίνητρο για δημιουργικές λύσεις. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα από την εφαρμογή ενός πιλοτικού μουσικού-τεχνολογικού project στον ωδειακό χώρο, σε μία εξ αποστάσεως παρέμβαση εν μέσω της πανδημίας COVID-19. Σκοπός ήταν η διερεύνηση των μουσικών-τεχνολογικών εμπειριών, γνώσεων και δεξιοτήτων που απέκτησαν οι σπουδαστές, καθώς και η ανάπτυξη της μουσικής τους δημιουργικότητας, μέσα από συμμετοχικές DIY πρακτικές μουσικής παραγωγής με τη χρήση λογισμικού DAW. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν μία πρώτη εικόνα, με πολλά θετικά στοιχεία και δυνατότητες αλληλοσυμπλήρωσης με το συμβατικό μοντέλο.

Η ένταξη των νέων τεχνολογιών στη μουσική διδασκαλία-μάθηση αποτελεί μία νέα πρόκληση για τη μουσική παιδαγωγική, καθώς τα σύγχρονα περιβάλλοντα δόμησης της μουσικής εμπειρίας γίνονται όλο και περισσότερο ψηφιακά και πολυτροπικά. Η ενσωμάτωση ψηφιακών μέσων σε μαθήματα μουσικής δίνει νέα μαθησιακά κίνητρα και προσφέρει στους μαθητές την ευκαιρία να εμβαθύνουν σε ποικίλα μουσικά πεδία. Ο δημιουργικός προγραμματισμός αποτελεί μια πρακτική ανάπτυξης κώδικα προσανατολισμένη στην παραγωγή εκφραστικού αποτελέσματος. Ερευνητική δραστηριότητα στο πεδίο καταδεικνύει τα θετικά αποτελέσματα της χρήσης του δημιουργικού προγραμματισμού ως διδακτικού εργαλείου για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας και των δεξιοτήτων συνεργασίας των μαθητών, καθώς και της βαθύτερης κατανόησης μουσικών εννοιών τόσο σε μουσικό όσο και σε τεχνολογικό επίπεδο. Το παρόν άρθρο εστιάζει στην ένταξη του δημιουργικού προγραμματισμού σε μαθήματα μουσικής, μέσω της χρήσης της Sonic Pi, μιας γλώσσας προσανατολισμένης στη μουσική εκπαίδευση.

In our increasingly multimodal era, it is widely recognized that music educators ought to consider anew which approaches are more effective in engaging students with music, what it means to teach music in a multimodal context, and what changes in pedagogy, curriculum, and methodologies are needed. Whereas traditional notions of music theory focus primarily on reading and writing music through standard notation and musical symbols, multimodal multisensory activities allow new types of musical understanding and learning, leading to the formation of new types of music literacies. However, "Theory of Music" courses in Greece, as part of the overall music conservatory curriculum in use for more than 60 years, are not consistent with the current philosophical trends in the field of music education. In this article, we argue that music teachers in "Theory of Music" classrooms can incorporate multimodal multisensory activities – aural, visual, tactile, and kinesthetic – in order to reinforce the perception of abstract musical concepts. Furthermore, preliminary findings of a pilot study in conservatory settings will be presented, along with the development of musical-educational activities based on a multimodal and multisensory music teaching-learning approach.

Τα τελευταία χρόνια ραγδαίες εξελίξεις έχουν λάβει χώρα στο πεδίο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, διαμορφώνοντας ένα παιδαγωγικό πλαίσιο ριζικά διαφορετικό από το συμβατικό. Σε αυτόν τον άξονα, τα Μαζικά Ανοιχτά Διαδικτυακά Μαθήματα (MOOCs) αποτελούν μια νέα πρόταση με ταχεία εξάπλωση. Πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται για μία εκπαιδευτική καινοτομία που θα επηρεάσει καθοριστικά την εκπαίδευση, ενώ άλλοι εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με την απουσία παιδαγωγικού μοντέλου. Τα MOOCs έχουν πλέον εδραιωθεί ως κομμάτι της εξ αποστάσεως ανώτατης εκπαίδευσης και η εμπλοκή των βιβλιοθηκών είναι καθοριστικής σημασίας, όπως και σε ένα μάθημα με φυσική παρουσία, δημιουργώντας νέες προκλήσεις αλλά και διευρυμένες δυνατότητες. Ωστόσο, οι ψηφιακές βιβλιοθήκες δεν έχουν αποκτήσει ακόμα ενεργό ρόλο στη διάρθρωση των MOOCs εξαιτίας της φύσης των μαθημάτων αυτών, ζητημάτων πνευματικών δικαιωμάτων, αδειοδότησης αλλά και του εκπαιδευτικού πλαισίου που διαμορφώνεται συνεχώς. Σκοπό του παρόντος άρθρου αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων προσαρμογής των βιβλιοθηκών στα μαθήματα MOOCs, μέσω του σχεδιασμού ενός μοντέλου αποσαφήνισης περιορισμών και προκλήσεων που ανακύπτουν, ώστε οι τελευταίες να αποκτήσουν το δικό τους διακριτό ρόλο στο συνεχώς εξελισσόμενο διαδικτυακό εκπαιδευτικό πλαίσιο.

Το μάθημα «Θεωρία της Μουσικής» διδάσκεται σε όλα τα ωδεία και όλες τις μουσικές σχολές στην Ελλάδα. Το ισχύον πρόγραμμα σπουδών (Β.Δ.11.11.57, ΦΕΚ 229/Α/57) παραθέτει με πολύ συνοπτικό τρόπο κάποιες κατευθυντήριες γραμμές κυρίως για την οργάνωση του περιεχομένου του μαθήματος και παραμένει αμετάβλητο για περισσότερα από 60 χρόνια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην συνάδει με τις σύγχρονες προσεγγίσεις στο πεδίο της μουσικής παιδαγωγικής. Σκοπό της παρούσας έρευνας αποτελεί η διερεύνηση και αποτίμηση του πλαισίου διδασκαλίας-μάθησης του εν λόγω μαθήματος στα ωδεία και τις μουσικές σχολές. Για τον σκοπό αυτό, πραγματοποιήθηκε μία ποιοτική έρευνα με δύο εργαλεία: κριτική αποδόμηση του ισχύοντος προγράμματος και ημιδομημένες συνεντεύξεις με εν ενεργεία εκπαιδευτικούς που διδάσκουν το μάθημα της «Θεωρίας της Μουσικής». Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, διαπιστώνεται η ανάγκη για αναθεώρηση του προγράμματος καθώς στη σημερινή εποχή έχουν μετασχηματισθεί ριζικά οι μουσικές εμπειρίες, οι πρακτικές και οι όροι της μουσικής κατάρτισης. Ωστόσο, διαφάνηκε ότι οι διδάσκοντες του μαθήματος μουσικής, παρόλο που δηλώνουν μη ικανοποιημένοι από το ισχύον πλαίσιο, δεν εκφράζουν ουσιαστική επιθυμία για αλλαγή. Σε αυτή την τάση για συντήρηση της υπάρχουσας κατάστασης, φαίνεται ότι κάθε πρόταση για μουσικοπαιδαγωγικό-εκπαιδευτικό ανασχεδιασμό για το μάθημα της «Θεωρίας της Μουσικής» –αλλά και για τη συνολική ωδειακή εκπαίδευση– πρέπει να βασιστεί σε ερευνητικά ευρήματα και στη συστηματική μουσικοπαιδαγωγική επιμόρφωση των διδασκόντων.

Τα Μαζικά Ανοιχτά Διαδικτυακά Μαθήματα (Massive Open Online Courses, MOOCs) αποτελούν μία πρόσφατη πρόταση στον χώρο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και η απήχησή τους στον παγκόσμιο εκπαιδευτικό χάρτη αυξάνεται εκθετικά. Βασίζονται στη χρήση νέων τεχνολογιών και έχουν τη δυνατότητα να απευθύνονται σε μεγάλους πληθυσμούς. Η πλειονότητα των MOOCs αναπτύσσεται από γνωστά πανεπιστήμια που προσφέρουν τα μαθήματά τους σε ειδικά διαμορφωμένες πλατφόρμες και καλύπτουν ένα ευρύ γνωστικό φάσμα. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα MOOCs αποτελούν επανάσταση στον χώρο της εκπαίδευσης, ενώ άλλοι είναι πιο επιφυλακτικοί και εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με τις μαθησιακές εμπειρίες που παρέχουν. Στο πεδίο της μουσικής εκπαίδευσης παρέχονται MOOCs από διαφορετικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, με ποικίλο περιεχόμενο και με έμφαση στη μουσική τεχνολογία. Άτομα από διαφορετικά σημεία του πλανήτη, ανεξαρτήτως μουσικού υποβάθρου, έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν αυτά τα μαθήματα, στις περισσότερες περιπτώσεις με τον δικό τους μαθησιακό ρυθμό. Σκοπό της παρούσας μελέτης αποτελεί η διερεύνηση της φιλοσοφίας και του τρόπου διάρθρωσης των MOOCs στο πεδίο της μουσικής εκπαίδευσης. Μετά από ενδελεχή έρευνα εντοπίστηκαν αρκετές εκατοντάδες μουσικά MOOCs, από τα οποία επιλέχθηκαν 110 από τις πιο δημοφιλείς πλατφόρμες, βάσει της επισκεψιμότητάς τους, τα οποία συγκρότησαν και το δείγμα της έρευνας. Σε αυτό το υλικό εξετάστηκε το πλαίσιο πραγματοποίησης των μαθημάτων, το παιδαγωγικό μοντέλο που χρησιμοποιείται, το πρόγραμμα σπουδών, οι διδακτικές προσεγγίσεις και οι μορφές αξιολόγησης. Στη συζήτηση αναπτύσσονται συνοπτικά κάποιοι προβληματισμοί αναφορικά με την παροχή γνώσης και την αποτελεσματικότητα αυτής της νέας μορφής μουσικής μάθησης.

Η ραγδαία εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας αναδιαμορφώνει το εκπαιδευτικό πλαίσιο και ενισχύει την ανάγκη για διδακτικές πρακτικές που καλλιεργούν δημιουργικότητα, συνεργασία, κριτική σκέψη και δια-επιστημονική διερεύνηση. Σε αυτό το πλαίσιο, το STEAM προτείνει μια παιδαγωγική προσέγγιση που συνδέει τις φυσικές επιστήμες, την τεχνολογία, τη μηχανική, τις τέχνες και τα μαθηματικά σε ενιαίες μαθησιακές διαδικασίες. Το παρόν άρθρο διερευνά τις στάσεις και τις αντιλήψεις εκπαιδευτικών μουσικής στην Ελλάδα σχετικά με την παιδαγωγική αξία και την εφαρμογή πρακτικών STEAM στη μουσική εκπαίδευση. Ειδικότερα, εξετάζει τον βαθμό εξοικείωσής τους, τις δεξιότητες που θεωρούν ότι καλλιεργούνται, καθώς και τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς που επηρεάζουν την ένταξη της προσέγγισης στη μουσική τάξη. Η έρευνα υιοθέτησε μικτή μεθοδολογική προσέγγιση. Συμμετείχαν 55 εν ενεργεία εκπαιδευτικοί μουσικής από την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, καθώς και από ωδεία. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω ψηφιακού ερωτηματολογίου με ερωτήσεις κλίμακας Likert και ανοικτές ερωτήσεις. Η ποσοτική ανάλυση περιέλαβε περιγραφικούς δείκτες, συσχετίσεις και πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση, ενώ οι ανοικτές απαντήσεις αναλύθηκαν θεματικά. Τα ευρήματα δείχνουν χαμηλή προς μέτρια εξοικείωση με το STEAM, υψηλή αποτίμηση των παιδαγωγικών του οφελών και ισχυρή πρόθεση μελλοντικής εφαρμογής. Η πρόθεση αυτή προβλέπεται κυρίως από τα αντιλαμβανόμενα οφέλη και λιγότερο από την τρέχουσα εξοικείωση. Οι εκπαιδευτικοί συνδέουν το STEAM με τη δημιουργικότητα, τη δια-επιστημονική συνεργασία, τη βιωματική μάθηση, την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και τον πειραματισμό με τον ήχο. Ως κρίσιμες προϋποθέσεις αναδεικνύονται η επιμόρφωση, η υλικοτεχνική υποστήριξη, ο επαρκής διδακτικός χρόνος και η συνεργατική σχολική κουλτούρα.

Η τραγουδοποιία αποτελεί μορφή μουσικής δημιουργίας που συνδέει λόγο, μελωδία, ρυθμό και επιτέλεση, διαμορφώνοντας ένα πλαίσιο μάθησης όπου η μουσική γνώση συγκροτείται μέσα από τη δράση, τη συνεργασία και τη νοηματοδότηση της εμπειρίας. Στο Δημοτικό Σχολείο, η πρακτική αυτή αποκτά ιδιαίτερο παιδαγωγικό ενδιαφέρον, καθώς αξιοποιεί τη φωνή, το παιχνίδι, τη φαντασία και τη συλλογική δράση ως βασικούς άξονες συμμετοχής και έκφρασης. Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της θέσης της τραγουδοποιίας στην Πρωτοβάθμια Μουσική Εκπαίδευση στην Ελλάδα, με έμφαση στις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών μουσικής για την παιδαγωγική της αξία, στις μορφές εφαρμογής της, στις προκλήσεις που αναγνωρίζουν και στις αναγκαίες προϋποθέσεις για την ενίσχυσή της. Η μελέτη βασίστηκε σε μικτή μεθοδολογική προσέγγιση με διαδοχικό επεξηγηματικό σχεδιασμό. Η ποσοτική φάση περιλάμβανε ερωτηματολόγιο σε 32 εκπαιδευτικούς μουσικής, ενώ η ποιοτική φάση στηρίχθηκε σε ημιδομημένες συνεντεύξεις με στοχευμένη επιλογή συμμετεχόντων και συμμετεχουσών. Τα ευρήματα δείχνουν υψηλή αποτίμηση της παιδαγωγικής αξίας της τραγουδοποιίας, με έμφαση στα κοινωνικοσυναισθηματικά οφέλη, όπως η έκφραση, η συνεργασία και η ενίσχυση της μαθητικής φωνής. Παράλληλα, η εφαρμογή της εμφανίζεται περιορισμένη ως προς τη συχνότητα και επηρεάζεται από δομικούς περιορισμούς, κυρίως τον διαθέσιμο χρόνο, τον εξοπλισμό και την επιμόρφωση. Συνολικά, η μελέτη αναδεικνύει την τραγουδοποιία ως παιδαγωγικά ισχυρή πρακτική, της οποίας η συστηματικότερη ένταξη στη σχολική πράξη προϋποθέτει θεσμική αναγνώριση, σαφές μεθοδολογικό πλαίσιο και συνεργατικές διαδικασίες μεταξύ των εκπαιδευτικών.

The continuing evolution of technology changes the physical and digital musical worlds, providing new opportunities for expression, interaction, and education. The proliferation of digital media has brought about a paradigm shift, providing expanded learning experiences that deviate from conventional teaching environments. This research delves into the design and development of learning environments in line with the Music Education 4.0 perspective. The primary purpose was to examine the incorporation of immersive technologies (virtual, augmented, and mixed reality) and artificial intelligence through educational scenarios that align with the transdisciplinary ST(R)E(A)M framework (Science, Technology, Reading/Writing, Engineering, Arts, Mathematics) in elementary school music education. The research methodology followed a qualitative Design-Based Research approach. Based on the findings, children demonstrated a keen interest and willingness to participate, facilitating the acquisition of diverse musical and technological proficiencies. From a broader perspective, the current study aims to contribute to the ongoing discourse on the effective integration of emerging technologies and on novel strategies and innovative pedagogical frameworks for incorporating them into music classrooms.

This article presents the design of Pierce XRLab, a two-year standalone curriculum developed for middle school students (Grades 8–9) at Pierce – The American College of Greece. The program is framed as an educational curriculum that approaches XR both as an academic subject and as a medium for fostering interpretation, critical media literacy, creative production, and responsible participation. Across the two grades, students revisit key concepts with Grade 8 establishing an experiential and interpretive foundation and Grade 9 extending this work toward critique, identity, ethics, and design-oriented production. The curriculum follows a spiral structure in which learners return to core ideas as they move from first-person experience to interpretation and, subsequently, to design-oriented practice. To support feasibility in school settings, the curriculum emphasizes equity, safety, and usability through minimal, cost-effective setups and standardized routines that integrate digital XR experiences with physical-world activities. Its pedagogical framework draws on constructivist and constructionist perspectives, embodied cognition, and experiential pragmatist learning, positioning XR as a cultural medium for meaning-making and knowledge that shapes perception, attention, representation, and social participation. Learning is organized into four principal strands: embodied engagement; representation and illusion; culture and identity; and experience design, critique, and ethics. Assessment is conceived as predominantly formative and artifact-based, making use of experience logs, critical briefs, and design projects to document students’ interpretations and design choices. Finally, the curriculum is designed with transferability in mind, allowing for adaptation across public and private educational settings despite differences in infrastructure, device availability, staffing, and other contextual conditions.

The evolving landscape of digital technology has transformed music engagement, offering unique opportunities for expression and creative education. In this context, music education is undergoing a significant transformation that challenges traditional teaching models while creating new avenues for creativity, engagement, and learning. This study explores the design and implementation of the “Digital Little Music Makers”, a pedagogical music proposal reflecting a constructionist lens that integrates advanced technologies and innovative teaching strategies – music production, maker movement, coding, AI, and immersive technologies (VR/AR) – and examines the teaching and learning impact of a practical intervention conducted over 30 weeks at Pierce, The American College of Greece. The study adopted a qualitative approach, utilizing a Design-Based Research methodology, and data were collected through semi-structured interviews, field observations, informal discussions, and student-created musical artifacts. The ultimate aim was to investigate how these methodologies integrated within a transdisciplinary STEAM-based perspective could improve students’ musical creativity and collaborative skills. Findings revealed high levels of student engagement, autonomy, and creativity through diverse technological tools and teaching strategies that enabled participants to compose music, build interactive installations, and design immersive experiences. Emerging and immersive technologies fostered hands-on learning, enhancing problem-solving skills and connecting formal and informal music learning beyond the classroom. By positioning students as makers, the intervention appeared to cultivate skills such as computational thinking, artistic expression, and peer collaboration, which are essential for the 21st century. Overall, the study underscores the transformative potential of STEAM-driven and constructionist perspectives in reimagining and redefining music education through technology-enhanced creativity, challenging traditional teaching methods by emphasizing learning through “making” as a catalyst for an educational paradigm shift.

Η μουσική παιδαγωγική αποτελεί έναν τομέα συνεχώς εξελισσόμενο. Τις τελευταίες δεκαετίες, νέες φιλοσοφικές αντιλήψεις έχουν κάνει την εμφάνισή τους, επηρεάζοντας τα σχολικά προγράμματα σπουδών, ανοίγοντας νέους ορίζοντες στη μουσική εκπαίδευση. Η πολυαισθητηριακή μουσική διδασκαλία-μάθηση αποτελεί μια νέα μεθοδολογική προσέγγιση η οποία, σε αντίθεση με τη συμβατικού τύπου μάθηση που περιορίζεται στο οπτικό και ακουστικό πεδίο, προκρίνει την πολυτροπική μάθηση μέσω του συνόλου των αισθήσεων. Εξάλλου, η συλλογή πληροφοριών από το περιβάλλον πραγματοποιείται με τη χρήση του συνόλου των αισθήσεων, μέσα από συναισθηματικές, συμπεριφοριστικές, γνωστικές και ψυχοκινητικές διεργασίες του εγκεφάλου. Ερευνητική δραστηριότητα στο πεδίο τονίζει τη σημασία της χρήσης όσο το δυνατόν περισσότερων αισθήσεων στη μαθησιακή διαδικασία, η οποία πραγματοποιείται σε διαρκή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον, μέσα από την εμπειρία. Εξάλλου, οι εκπαιδευτικές πρακτικές δεν περιορίζονται μόνο στη λεκτική επικοινωνία, αλλά εκτείνονται σε πλήθος τρόπων, όπως η ομιλία, το γράψιμο, η ζωγραφική, η χειρονομία, οι εκφράσεις του προσώπου, η κίνηση και τα γραφήματα. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, η πολυαισθητηριακή διδασκαλία-μάθηση συνδέεται με τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner (2011), σύμφωνα με την οποία οι μαθητές μαθαίνουν με διαφορετικούς τρόπους, προσεγγίζοντας μια έννοια από διαφορετικές σκοπιές. Η μουσική πράξη και η μάθηση συνδέονται με ποικίλες διεργασίες του εγκεφάλου και από τη φύση τους είναι πολυτροπικές. Μέσω πολυαισθητηριακών δράσεων (συνέργεια ακουστικού, οπτικού και σωματικού-ψυχοκινητικού πεδίου), οι μαθητές μπορούν να κατανοήσουν σε βάθος αφηρημένες μουσικές ιδέες, έννοιες και σύμβολα με φυσικό τρόπο. Έμφαση σε πολυαισθητηριακές δραστηριότητες δίνεται επίσης και στις παραδοσιακές μουσικοπαιδαγωγικές μεθόδους των Orff, Dalcroze και Kodály, ωστόσο απουσιάζουν η όσφρηση και η γεύση. Σκοπός της παρούσας εισήγησης είναι η διερεύνηση των χαρακτηριστικών της πολυαισθητηριακής μουσικής διδασκαλίας-μάθησης, μέσω της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, καθώς και η συζήτηση για τον σχεδιασμό πολυαισθητηριακών μουσικοπαιδαγωγικών δράσεων. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, έμφαση θα δοθεί στη διασαφήνιση των προϋποθέσεων ένταξής τους στα μαθήματα μουσικής του σχολείου, μέσα από παραδείγματα και πρακτικές εφαρμογές.

Οι ήχοι γύρω μας ασκούν καθοριστική επιρροή στην καθημερινότητα και διαμορφώνουν την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν μετασχηματίσει τους τρόπους που ερχόμαστε σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας νέες και διευρυμένες μορφές έκφρασης, δημιουργίας και εκπαίδευσης, αναδεικνύοντας μια διαφορετική αντίληψη του φαινομένου του ήχου, στο πλαίσιο των διάχυτων ακουστικών οικολογιών. Σκοπό της παρούσας έρευνας αποτελεί η σχεδίαση και υλοποίηση μίας καινοτόμου πρότασης στα μαθήματα μουσικής αντλώντας από τις διάχυτες ακουστικές οικολογίες για τη διασύνδεση μουσικής και ναυτιλίας. Η παρέμβαση εφαρμόστηκε στο Δημοτικό Σχολείο του Pierce – The American College of Greece, σε τμήματα Ε' και Στ' τάξης, περιλαμβάνοντας πρακτικές δραστηριότητες σύμφωνα με το μοντέλο STEAM με έμφαση στην ομαδοσυνεργατικότητα, την ανακαλυπτική μάθηση και τη μάθηση βάσει έργου για τη δημιουργία αυθεντικής μουσικής διδασκαλίας-μάθησης. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι οι δραστηριότητες προσέφεραν νέες εμπειρίες στους μαθητές, οι οποίοι ενεπλάκησαν ενεργά και με ενθουσιασμό, αποκτώντας νέες μουσικές και τεχνολογικές δεξιότητες και εμπειρίες, ενισχύοντας, παράλληλα, τη δημιουργικότητα και την οικολογική τους αντίληψη.

The sounds surrounding us significantly impact our daily lives, influencing the ways we interact with the environment. Advancements in technology have revolutionized our relationship with music and sound, leading to the emergence of new and diverse forms of expression, creation, and learning. Research about the soundscape in the scope of acoustic ecologies has led to a deep comprehension and appreciation of sound, particularly within its environmental and contextual settings. This study proposes the design, development, and practical application of an interdisciplinary approach that integrates music with maritime studies to create immersive learning experiences reflecting ubiquitous acoustic ecologies. The intervention took place at Pierce – The American College of Greece Elementary School and focused on fifth and sixth-grade classes. It utilized hands-on activities based on the STEAM model, which emphasized collaboration, inquiry-based learning, and project-based learning to create authentic and meaningful music learning environments. The findings revealed that the activities provided novel experiences for the students, who were eager and enthusiastic participants, acquiring new musical and technological skills and experiences while augmenting their creativity and ecological awareness.

Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών μετασχηματίζει καθημερινά τους τρόπους που τα άτομα αλληλεπιδρούν με τη μουσική, διαμορφώνοντας νέες μορφές μουσικής μάθησης. Τα παιδιά της σύγχρονης ψηφιακής εποχής, ήδη από την προσχολική ηλικία, έχουν αποκτήσει τεχνολογικές και μουσικές εμπειρίες, τις οποίες αναμένουν να συναντήσουν στη μουσική τάξη. Σε αυτό το εξελισσόμενο εκπαιδευτικό περιβάλλον, είναι επιτακτική η ανάγκη ενσωμάτωσης τεχνοκεντρικών διδακτικών δράσεων. Η παρούσα εισήγηση εστιάζει στη σχεδίαση, την ανάπτυξη και την πρακτική εφαρμογή ενός πρωτότυπου διαδικτυακού μουσικού εκπαιδευτικού λογισμικού, το οποίο αντλεί από τη ζωή της Μαρίας Κάλλας για μια πρώτη επαφή των μαθητών με το έργο και τους τρόπους ερμηνείας της, καθώς και την καλλιέργεια δεξιοτήτων ακρόασης. Η αξιοποίηση πραγματοποιήθηκε μέσα από ένα διδακτικό σενάριο τεσσάρων εβδομάδων για το μουσικό είδος της όπερας, στη Δ΄ τάξη του δημοτικού του Pierce – The American College of Greece. Για την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού λογισμικού συλλέχθηκαν δεδομένα από συμμετοχική παρατήρηση του εκπαιδευτικού-ερευνητή, ομαδικές εστιασμένες συνεντεύξεις με τους μαθητές και άτυπες συζητήσεις εκτός της τάξης. Οι δράσεις φάνηκε να ελκύουν το ενδιαφέρον των μαθητών, οι οποίοι ενεπλάκησαν ενεργά, προτείνοντας βελτιώσεις τόσο για το ίδιο το λογισμικό όσο και για τις μορφές ένταξης.

Στην προσπάθεια για τη βελτίωση του σχολείου και των εκπαιδευτικών συστημάτων κεντρική θέση καταλαμβάνει η εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι συγκρίσεις μεταξύ των εκπαιδευτικών συστημάτων και των ΠΣ διαδραματίζουν έναν όλο και πιο σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις σε παγκόσμιο, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Αυτό, όμως, ενέχει τον κίνδυνο του άκριτου, αυθαίρετου ή αποσπασματικού δανεισμού εκπαιδευτικών στρατηγικών και λύσεων από άλλα κράτη, κάτι που μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την τυποποίηση των ΠΣ. Ειδικότερα, οι στρατηγικές, οι παρεμβάσεις και οι καινοτομίες των εκπαιδευτικών συστημάτων που έχουν καλά αποτελέσματα σε διεθνείς αξιολογήσεις, ωθούν τους υπεύθυνους χάραξης εκπαιδευτικής πολιτικής να αντιγράψουν ανενδοίαστα διάφορα στοιχεία αυτών των εκπαιδευτικών συστημάτων, προσδοκώντας σε παρόμοια αποτελέσματα. Αλλά στον σύγχρονο διάλογο τονίζεται πλέον ότι το πολιτισμικό συμφραζόμενο επηρεάζει σημαντικά την επακόλουθη εφαρμογή ενός ΠΣ και τα παράπλευρα αποτελέσματα. Κάθε σύστημα και κάθε πρόγραμμα μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο ή περισσότερο λειτουργικό / αποτελεσματικό ανάλογα με τα γενικευμένα χαρακτηριστικά ενός εκπαιδευτικού συστήματος και με τις βασικές κοινωνικές συντεταγμένες. Στο παρόν άρθρο θα παρουσιαστούν τα ευρήματα από μία συγκριτική έρευνα αναφορικά με τα ΠΣ Μουσικής από τρεις χώρες: Ελλάδα, Σουηδία και Ιαπωνία. Τα κριτήρια σύγκρισης βασίζονται στη σύγχρονη βιβλιογραφία και περιλαμβάνουν: τους σκοπούς (φιλοσοφία) και τους στόχους των ΠΣ, τα μεθοδολογικά εργαλεία, τους τρόπους αξιολόγησης, τον άξονα της ανοιχτότητας, τη συγκεντρωτική/αποκεντρωτική προοπτική στην εφαρμογή τους και τις δεξιότητες του 21ου αιώνα. Ακόμα, θα γίνει προσπάθεια εντοπισμού πρακτικών δανεισμού και δεδομένων αναφορικά με την υπαγωγή των προγραμμάτων σε ένα κοινό πρότυπο. Οι τρεις αυτές χώρες επιλέχθηκαν καθώς η διάρθρωση των εκπαιδευτικών συστημάτων για τη σχολική φοίτηση είναι ίδια και το μάθημα της μουσικής είναι υποχρεωτικό στις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.

Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια έχει μεταμορφώσει τους τρόπους που οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με τη μουσική, δημιουργώντας προϋποθέσεις για νέες μορφές μουσικής δημιουργίας, έκφρασης και μάθησης. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον και αποκτούν τεχνολογικές δεξιότητες συνυφασμένες με τις μουσικές τους εμπειρίες, τις οποίες αναμένουν να αξιοποιήσουν και στη μουσική τάξη. Με αυτόν τον τρόπο, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να αναστοχαστούν και να επανεξετάσουν τις μορφές ενσωμάτωσης των ψηφιακών μέσων στις διαδικασίες διδασκαλίας-μάθησης στη βάση των αναγκών των μαθητών τους για συμμετοχή σε τεχνολογικές παιδαγωγικές δραστηριότητες. Το παρόν άρθρο συζητά τα αποτελέσματα πιλοτικής παρέμβασης σε μία ομάδα είκοσι παιδιών (Γ’ – Ε’ τάξης) στο δημοτικό σχολείο του Pierce – The American College of Greece. Για διάστημα τριάντα εβδομάδων, εφαρμόστηκαν μουσικοπαιδαγωγικά σενάρια που αντλούσαν από το διεπιστημονικό μοντέλο STEAM, μέσα από διαδικασίες μουσικής παραγωγής, διάχυτου μουσικού υπολογισμού, στρατηγικές κωδικοποίησης, maker movement και συνεργατικές πρακτικές DIY. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι οι νεαροί μαθητές αγκάλιασαν τις δραστηριότητες με ενθουσιασμό και ενεπλάκησαν με ενεργό και δημιουργικό τρόπο στις διαδικασίες. Φάνηκε ότι το νέο μαθησιακό περιβάλλον ενίσχυσε τις μουσικές και τεχνολογικές τους δεξιότητες, διαμορφώνοντας νέες εμπειρίες, ανοίγοντας νέους δρόμους στη μουσική εκπαίδευση.

Στον σύγχρονο ψηφιακό πολιτισμό, τα βιντεοπαιχνίδια συνιστούν συχνά αναπόσπαστο μέρος της ζωής των παιδιών και των εφήβων. Είναι ίσως μία από τις δημοφιλέστερες μορφές ψυχαγωγίας που επηρεάζει πτυχές της καθημερινότητας των παικτών και των παικτριών και παράλληλα συμβάλλει στη γνωστική, κινητική, συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξή τους. Όπως σε όλα τα οπτικοακουστικά μέσα (π.χ. κινηματογράφος, animation), ο ρόλος της μουσικής και του ήχου είναι καθοριστικός. Από την εμφάνιση των πρώτων βιντεοπαιχνιδιών και παρά τους αρχικούς τεχνικούς περιορισμούς, οι κατασκευαστές έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην ηχητική συνοδεία με σκοπό να ενισχυθεί η εικόνα, η πλοκή και οι χαρακτήρες των παιχνιδιών. Σήμερα, οι συνθέτες επιδιώκουν να δημιουργήσουν μουσική που διαμορφώνει την ταυτότητα του βιντεοπαιχνιδιού. Η χρήση των βιντεοπαιχνιδιών στο μάθημα της μουσικής μπορεί να προσφέρει νέες ευκαιρίες για μουσική μάθηση και κίνητρα για ενεργή συμμετοχή σε δράσεις. Το μάθημα γίνεται πιο ελκυστικό και παράλληλα βελτιώνονται οι μουσικές και τεχνολογικές δεξιότητες. Ωστόσο, κατά τον σχεδιασμό διδακτικών σεναρίων με βιντεοπαιχνίδια, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη και ηθικά ζητήματα που ανακύπτουν. Ενδεικτικά, η καταλληλότητα των βιντεοπαιχνιδιών και ο βαθμός στον οποίο όλοι οι μαθητές και οι μαθήτριες έχουν πρόσβαση αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την αποτελεσματική ένταξη βιντεοπαιχνιδιών στη σχολική μουσική τάξη. Η παρούσα εισήγηση περιλαμβάνει προτάσεις αξιοποίησης των βιντεοπαιχνιδιών σε διαδικασίες μουσικής διδασκαλίας-μάθησης. Μέσα από σχετικές δραστηριότητες, οι μαθητές και οι μαθήτριες έχουν τη δυνατότητα να εντοπίσουν τις λειτουργίες της μουσικής, να αναστοχαστούν σχετικά με τον ρόλο των ήχων στην πλοκή της ιστορίας του παιχνιδιού (τόπος, χρόνος, πολιτισμός, φύλο, εθνότητα), να αναπτύξουν την ενεργητική ακρόαση, τη μουσική εκτέλεση και τη μουσική δημιουργία, καθώς και να σχεδιάσουν και να κατασκευάσουν το δικό τους βιντεοπαιχνίδι με τη χρήση οπτικού προγραμματισμού. Οι δράσεις είναι ανοιχτές και προσαρμόσιμες σε ποικίλα μαθησιακά μουσικά περιβάλλοντα και προσφέρουν δυνατότητες για δημιουργικές επεκτάσεις.

Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν μετασχηματίσει τις μορφές που οι μαθητές αλληλεπιδρούν με τη μουσική, δημιουργώντας νέους τρόπους μουσικής έκφρασης, δημιουργίας και μάθησης. Στην αναζήτηση νέου εκπαιδευτικού ψηφιακού υλικού, συχνά αναδύονται προβληματισμοί περί της καταλληλότητας ενός λογισμικού στην εκπαιδευτική μουσική διδασκαλία. Το παρόν άρθρο εστιάζει στον σχεδιασμό ενός μοντέλου για τα κριτήρια επιλογής εκπαιδευτικών λογισμικών σε διαδικασίες μουσικής διδασκαλίας-μάθησης. Στη βάση των σύγχρονων μοντέλων ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στην εκπαίδευση, οι άξονες εστιάζουν σε τεχνολογικά ζητήματα, ζητήματα περιεχομένου, μεθόδους, διασύνδεση με σύγχρονες μουσικοπαιδαγωγικές προσεγγίσεις, φιλοσοφικές και θεωρητικές αρχές, σε ένα πλαίσιο αλληλοσυμπλήρωσης. Μέσα από την ανάπτυξη του μοντέλου, διαφαίνεται ότι η επιλογή και η αξιοποίηση ψηφιακών αντικειμένων δεν συντελεί αναπόφευκτα στην ποιοτική βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, καθώς οποιοδήποτε ψηφιακό εργαλείο δεν μπορεί να συνεισφέρει στη διαδικασία της μάθησης όταν δεν έχει διαμορφωθεί ένα κατάλληλο τεχνολογικό-παιδαγωγικό πλαίσιο. Υπό αυτό το πρίσμα, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να διαμορφώσουν ένα κατάλληλο τεχνολογικό-παιδαγωγικό μουσικό περιβάλλον, ώστε η αξιοποίηση ενός ψηφιακού αντικειμένου να προσδίδει επιπρόσθετη αξία στις διαδικασίες μουσικής διδασκαλίας-μάθησης.

Το παιχνίδι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των παιδιών σε όλους τους πολιτισμούς. Στη σύγχρονη εποχή που είναι σε μεγάλο βαθμό ψηφιακή, ένα σημαντικό μέρος της ζωής των παιδιών εμπλέκει τη χρήση ψηφιακών εφαρμογών και, κατ’ επέκταση, ψηφιακών παιχνιδιών. Η αξιοποίηση ψηφιακών εκπαιδευτικών παιχνιδιών σε τυπικές ή άτυπες διαδικασίες διδασκαλίας-μάθησης οδηγεί στην αύξηση του ενδιαφέροντος των μαθητών και στην ανάπτυξη κινήτρων για ενεργό συμμετοχή στο μάθημα μέσα από τη διασκέδαση και την παιγνιώδη αλληλεπίδραση. Επ’ αυτού, η σχεδίαση ενός ψηφιακού εκπαιδευτικού παιχνιδιού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αποτελεσματική του αξιοποίηση στην εκπαιδευτική διαδικασία, διαμορφώνοντας πλούσια μαθησιακά περιβάλλοντα, μέσα από συγκεκριμένους διδακτικούς στόχους, στη βάση των σύγχρονων θεωριών μάθησης και των ιδιαίτερων ηλικιακών χαρακτηριστικών των μαθητών στους οποίους απευθύνεται. Το παρόν άρθρο εστιάζει στην παρουσίαση τριών πρωτότυπων ψηφιακών εκπαιδευτικών μουσικών παιχνιδιών που σχεδιάστηκαν αντλώντας από το περιεχόμενο των εξετάσεων εισαγωγής μελλοντικών μαθητών σε Μουσικά Γυμνάσια. Οι εφαρμογές αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας των Μουσικών Σχολείων της Ελληνικής Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση (Ε.Ε.Μ.Ε.), ώστε να αποτελέσουν ένα εύχρηστο εργαλείο για δημιουργικές διδακτικές προεκτάσεις, ενώ παράλληλα δημιουργούν προϋποθέσεις για αξιοποίηση τόσο στην ωδειακή όσο και την πρωτοβάθμια σχολική εκπαίδευση.

Στη σύγχρονη κοινωνία, η οποία χαρακτηρίζεται από συνεχείς αλλαγές, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι μονίμως ενήμεροι για τις εξελίξεις στον χώρο της εκπαίδευσης. Η ανάγκη για δια βίου μάθηση και επιμόρφωση τονίζεται πλέον πολλαπλά και αφορά στο σύνολο των γνωστικών πεδίων, συμπεριλαμβανομένης και της μουσικής. Αν και στη σχολική μουσική εκπαίδευση παρατηρούνται κινήσεις κατάρτισης εκπαιδευτικών, δεν σημειώνονται αντίστοιχες και στον χώρο των ωδείων. Ειδικότερα, έχει διαμορφωθεί μια κατάσταση αμετάβλητη για περισσότερο από εξήντα χρόνια, καθιστώντας πλέον το εκπαιδευτικό πλαίσιο αποσυνδεδεμένο από τον σύγχρονο μουσικό χάρτη. Το παρόν άρθρο αποσκοπεί στη χάραξη των αξόνων σχεδιασμού επιμορφωτικών προγραμμάτων για τους εν ενεργεία εκπαιδευτικούς του μαθήματος «Θεωρία της Μουσικής». Μέσα από τη διερεύνηση των συνθηκών διδασκαλίας και μάθησης και την επισκόπηση της σύγχρονης βιβλιογραφίας αναδύονται οι εκπαιδευτικές ανάγκες, στη βάση των οποίων θα πρέπει να στηριχθεί η ανάπτυξη προγραμμάτων επιμόρφωσης όχι μόνο για το εν λόγω μάθημα, αλλά και για το σύνολο της ωδειακής εκπαίδευσης.

Η Méthode ou Recueil de connaissances élémentaires pour le forte-piano ou clavecin των Johann Christian Bach και Francesco Pasquale Ricci αποτελεί ένα από τα σχετικά λίγα εγχειρίδια εκμάθησης πιάνου του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα, η οποία χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα σε μαθήματα μουσικής. Το περιεχόμενό της, εκτός της μουσικής-ιστορικής του αξίας, καταδεικνύει πλήθος στοιχείων σχετικά με τις αρχές της παιδαγωγικής των μουσικών οργάνων κατά την υπό εξέταση εποχή. Στα 240 περίπου χρόνια ζωής της, η μέθοδος αυτή έχει επανεκδοθεί αρκετές φορές, ως ανατύπωση της έκδοσης του οίκου LeDuc στο Παρίσι το 1786. Ωστόσο, ο εντοπισμός μιας πρότερης, κατά επτά χρόνια, έκδοσης στην Ολλανδία, με διαφορετικό τίτλο και ειδοποιές διαφορές στο περιεχόμενο, εγείρει ζητήματα περί γνησιότητας του περιεχομένου καθώς και του βαθμού εμπλοκής των συγγραφέων στον σχεδιασμό της. Ο σκοπός του παρόντος άρθρου είναι διττός. Αφενός, πραγματοποιείται μια κριτική ανάλυση του διδακτικού υλικού, ώστε να αναδυθούν πτυχές των τρόπων εκμάθησης των μουσικών οργάνων κατά τον 18ο αιώνα. Αφετέρου, καταβάλλεται προσπάθεια ώστε να αποκαλυφθεί ο αρχικός πυρήνας του περιεχομένου, αλλά και να διασαφηνισθούν οι αιτίες που οδήγησαν σε ενέργειες αλλοίωσης, διαμορφώνοντας το υλικό στη μορφή με την οποία είναι γνωστό σήμερα.

Η ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη των τελευταίων ετών έχει μετασχηματίσει τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με τη μουσική. Τα παιδιά της σύγχρονης ψηφιακής εποχής μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον που διευρύνει καθημερινά τις εμπειρίες και τις μουσικές τους προτιμήσεις. Οι εξελίξεις αυτές έχουν οδηγήσει στη σχεδίαση ψηφιακών μαθησιακών περιβαλλόντων και λογισμικών προσανατολισμένων στην προσχολική ηλικία, προκρίνοντας τη διαμόρφωση ενός παιδαγωγικού πλαισίου ριζικά διαφορετικού από το συμβατικό. Ωστόσο, η μουσική παιδαγωγική δεν φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με το νέο ψηφιακό εκπαιδευτικό συμφραζόμενο, δίνοντας έμφαση σε μουσικά διδακτικά μοντέλα που έχουν σχεδιαστεί δεκαετίες πριν και, όπως είναι αναμενόμενο, δεν περιλαμβάνουν δράσεις με την αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών στο περιεχόμενό τους. Το παρόν άρθρο συζητά τα ευρήματα από μία εκπαιδευτική παρέμβαση για την ένταξη και τη χρήση ψηφιακών μέσων στον χώρο της προσχολικής και πρωτοσχολικής μουσικής εκπαίδευσης, αξιοποιώντας το μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό Synth4kids. Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν τη διαμόρφωση ενός νέου τεχνοκεντρικού μαθησιακού περιβάλλοντος όπου τα παιδιά βρήκαν νόημα και συμμετείχαν ενεργά και με ενθουσιασμό σε αυθεντικές περιστάσεις μουσικής διδασκαλίας-μάθησης, οδηγώντας στον μετασχηματισμό των εμπειριών τους και στην απόκτηση νέων μουσικών και τεχνολογικών δεξιοτήτων.

Recently, growing interest from music educators and researchers has focused on the intersection of maker culture in music education (Palaigeorgiou & Pouloulis, 2018). Maker culture is closely connected to STEAM education, focusing on project-based learning through collaborative and authentic problem-solving approaches (Huang, 2020). Although such activities appear in schools, hands-on activities are yet to be used broadly in conservatory settings. This presentation discusses the incorporation of maker culture activities in a music theory class in a Greek conservatory with a group of 4 students aged 6 to 7. The focus was on exploring students' learning processes and investigating their perceptions of the value of the maker culture intervention for their musical comprehension. For a period of four months, we implemented hands-on musical activities with this student group, using the Synth4kids application. Synth4kids is an original web-audio application designed to be incorporated into music teaching-learning processes for young children (Mygdanis, 2021). It integrates elements from the traditional music-pedagogical methods –Dalcroze Eurhythmics, Orff Schulwerk, Kodály Method– along with features aligned with current trends in "music, technology, education" –Ubimus, IoMusT, augmented reality, QR codes, etc. One of the most prominent features is the compatibility with the LeapMotionTM sensor and the Makey-MakeyTM microcontroller, providing extended opportunities for music-making and teaching-learning through the construction and connection of tangible-musical artifacts –instruments, sound-based interfaces. Activities followed a STEAM project-based learning perspective, providing students with cooperative, interdisciplinary, game-based, and authentic problem-solving experiences. Findings from observation, semi-structured interviews, informal discussions, and written formative assessment show that young students embraced maker culture activities with enthusiasm and engaged in music-making as active agents. Overall, participants stated that the new learning environment enhanced their engagement and transformed their experiences.

In today’s digital era, the accelerated development of music technology has transformed the way people interact with music. The current digital-cultural environment shapes children’s music preferences, forming new types of music literacies. In this context, the incorporation of digital media in music lessons can provide new and expanded approaches to music teaching and learning. Despite the rapid societal, cultural, and technological changes, music education has not given proper attention to integrating music technology into teaching processes. This issue is particularly evident at kindergarten age, where traditional music-educational methods, designed decades ago, do not incorporate new technologies and tend to focus on musical instruments and genres that are absent from the new digital-cultural environment. This article presents an educational proposal for incorporating virtual instruments into music teaching and learning processes at kindergarten age. For that purpose, music-educational activities will be designed using Synth4kids, an original music-making web application oriented toward music lessons. Activities will be developed with an emphasis on improvisation, sonic experimentation, experiential learning, kinesthetic experiences, and cooperative teaching, tailored to the musical needs and preferences of children in the current digital environment.

Ένας μουσικός πολιτισμός εξαπλώνεται με το πέρασμα του χρόνου σε καινούριους τόπους, δανείζεται στοιχεία από άλλους πολιτισμούς και υπόκειται σε αλλαγές. Παρόλο που η εστίαση σε αυθεντικές μορφές εξακολουθεί να έχει μεγάλη αξία, στο σημερινό μουσικό περιβάλλον η έννοια της αυθεντικότητας έχει μετασχηματιστεί και είναι αρκετοί που την αντιλαμβάνονται πλέον ως ριζική καινοτομία της προηγούμενης γενιάς. Η δυτική έντεχνη μουσική, καθ’ όλη την ιστορική εξέλιξή της, δανείστηκε και προσάρμοσε στοιχεία από άλλους μουσικούς πολιτισμούς. Στις μέρες μας, η δημοφιλής μουσική οικειοποιείται δημιουργικά στοιχεία από τη δυτική έντεχνη, με την εμφάνιση των μουσικών υβριδίων. Επ’ αυτού, πρέπει να προστεθεί ότι σύμφωνα με τη θεωρία του μεταμοντερνισμού έχουν καταλυθεί τα όρια μεταξύ υψηλού και χαμηλού, αυτόνομου και εμπορικού, σηματοδοτώντας το τέλος στις μονοσήμαντες ιεραρχίες της μουσικής αξίας. Έτσι, τα μουσικά υβρίδια, σε μία ευρύτερη έννοια από αυτή του αυτούσιου δανεισμού, έχουν ως αρχή τη ρήξη με την παράδοση του παρελθόντος σε ένα κοσμοπολίτικο μουσικό περιβάλλον. Στην παρούσα εισήγηση προσεγγίζεται η πρακτική των δάνειων στοιχείων από τη δυτική έντεχνη στη δημοφιλή μουσική κουλτούρα. Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, έμφαση θα δοθεί στα ερωτήματα αν ο δανεισμός είναι δόκιμος ή καταχρηστικός, αν διατηρείται η ουσία των δάνειων στοιχείων και τέλος αν τα μουσικά υβρίδια μπορούν να διεκδικήσουν τη δική τους αυτονομία.

Ο πολιτισμός είναι κατά πολλούς μία έννοια ασύλληπτη. Γίνεται αναγνωρίσιμος από την κοινή ιστορική εμπειρία και γλώσσα μιας κοινωνικής ομάδας και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, επιτεύγματα, συστήματα ιδεών και αξιών, σύμβολα, θεσμούς και μορφές συμπεριφοράς και επικοινωνίας, χωρίς να περιορίζεται στις τέχνες και τα γράμματα, αλλά επεκτείνεται στους τρόπους ζωής, στα θεμελιώδη δικαιώματα των ανθρώπων, στα συστήματα αξιών και στις παραδόσεις και πεποιθήσεις. Κάθε παιδαγωγική πράξη έχει πολιτιστικές και πολιτισμικές διαστάσεις που πραγματώνονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ του ατόμου και της κοινωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο αποτελεί φορέα αξιών και πολιτισμού, προάγοντας ιδεολογίες και μεταφέροντας πολιτισμικά νοήματα από γενιά σε γενιά, μέσω του επίσημου προγράμματος σπουδών. Ειδικότερα για το μάθημα της μουσικής και το πρόγραμμα σπουδών, τα παιδιά δεν αποκτούν μόνο γνώσεις και δεξιότητες, αλλά αναπτύσσουν μία μουσική-κοινωνική σκέψη σε μία πολιτισμική διάσταση. Η παρούσα μελέτη διερευνά τους τρόπους ανάδυσης της έννοιας του πολιτισμού στο πρόγραμμα σπουδών μουσικής για το «Νέο Σχολείο», ενώ απώτερος σκοπός αποτελεί η αποσαφήνιση του τι σημαίνει πολιτισμός για τη σχολική μουσική εκπαίδευση στην Ελλάδα και πώς συνδέεται με τις εκπαιδευτικές-κοινωνικές αξίες του μαθήματος της μουσικής.

Η παιδαγωγική αποτελεί ένα πολιτικό, κοινωνικό και εκπαιδευτικό όραμα. Οι νέες παιδαγωγικές δίνουν έμφαση στις κοινωνικές αξίες και απεικονίζουν, ως έναν βαθμό τουλάχιστον, τι θεωρεί χρήσιμο κάθε κοινωνία να μάθουν οι μαθητές. Το σημερινό σχολείο καλείται να προάγει τις αξίες της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας για μία δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνία, στο παρόν και στο μέλλον. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται τα ευρήματα από μία ποιοτική συγκριτική έρευνα για τους σκοπούς και τους γενικούς στόχους του μαθήματος της μουσικής σε τέσσερα επίσημα προγράμματα σπουδών: της Ελλάδας, της Σουηδίας, της Ιαπωνίας και της Σιγκαπούρης, αναφορικά με τις κοινωνικές αξίες. Τα προγράμματα δεν αναλύονται ως μεμονωμένα κείμενα αλλά στο κοινωνικό-πολιτισμικό-εκπαιδευτικό τους συμφραζόμενο. Απώτερος σκοπός αποτελεί η εμβάθυνση στο τι σημαίνει μουσική εκπαίδευση σε μία κοινωνία και πώς διαμορφώνεται από αυτήν.

Τα βίντεο δημοφιλούς μουσικής αποτελούν μία σύνθετη μορφή κειμένου, με πολυσημικές αφηγήσεις. Η μουσική, οι στίχοι και οι εικόνες αποτελούν φορείς νοημάτων τόσο ως αυτόνομο υλικό όσο και μέσα από την αλληλεπίδρασή τους. Τα βίντεο μεταφέρουν πληροφορίες σε έναν πυκνό και περίπλοκο συνδυασμό οπτικών και ακουστικών κωδίκων οι οποίοι δίνουν τη δυνατότητα για αναγωγές, οριοθέτηση και αναπαραστάσεις εννοιών. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται ένα μοντέλο ανάλυσης μουσικών βίντεο ως πρόταση για την ανάπτυξη πολυτροπικού γραμματισμού στην εκπαίδευση, το οποίο αντλεί στοιχεία από τα εργαλεία της σημειωτικής (κώδικες, συμβάσεις, πολυτροπικότητα, διακειμενικότητα). Ως παράδειγμα χρησιμοποιείται το μουσικό βίντεο "Party like a Russian" του τραγουδοποιού Robbie Williams. Η ανάπτυξη πολυτροπικού γραμματισμού στην εκπαίδευση μέσω της χρήσης μουσικών βίντεο αναμένεται να βοηθήσει τους μαθητές όχι μόνο να ερμηνεύουν και να δημιουργούν τα δικά τους βίντεο αλλά και να αποδομούν άλλα οπτικοακουστικά αντικείμενα της δημοφιλούς κουλτούρας καθώς και να προσεγγίζουν κριτικά ποικίλα κοινωνικά-πολιτικά θέματα της σύγχρονης ζωής.

Στη σημερινή εποχή, τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον το οποίο διαμορφώνει τις μουσικές εμπειρίες τους. Οι παραδοσιακές, ωστόσο, μουσικοπαιδαγωγικές μέθοδοι, έχοντας σχεδιαστεί πολλές δεκαετίες πριν, δεν ενσωματώνουν νέες τεχνολογίες και τη χρήση ηλεκτρονικών ήχων ή οργάνων στο περιεχόμενό τους, με αποτέλεσμα ένα βασικό τμήμα των μουσικών προτιμήσεων των παιδιών να μην εκφράζεται. Κατά καιρούς, έχουν σχεδιαστεί εικονικά όργανα, τα περισσότερα από τα οποία αποτελούν αναπαραστάσεις ακουστικών οργάνων, χωρίς μουσικοπαιδαγωγικές ορίζουσες και χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις δυνατότητες της σύγχρονης τεχνολογίας. Σκοπό του παρόντος άρθρου αποτελεί η παρουσίαση του Synth4kids, μίας πρωτότυπης μουσικής διαδικτυακής εφαρμογής για παιδιά 5 έως 8 ετών. Πρόκειται για ένα εικονικό συνθεσάιζερ προσανατολισμένο στη μουσική διδασκαλία-μάθηση, το οποίο ενσωματώνει στοιχεία από το περιεχόμενο των παραδοσιακών μουσικοπαιδαγωγικών μεθόδων (Dalcroze Eurhythmics, Kodály Method, Orff Schulwerk). Η εφαρμογή είναι συμβατή με όλα τα λειτουργικά συστήματα, αξιοποιώντας τους αισθητήρες των συσκευών tablet και προσφέροντας νέες κιναισθητικές εμπειρίες. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό με ακουστικά όργανα, παρέχοντας διευρυμένες δυνατότητες για ηχητικό πειραματισμό, ανάπτυξη αυτοσχεδιασμού και γνωριμία των παιδιών με τις αρχές της ηλεκτρονικής μουσικής.

Η μουσική δημιουργικότητα αφορά τόσο σε μία ικανότητα όσο και στη σκόπιμη ενεργητική διαδικασία η οποία έχει ως αποτέλεσμα ένα νέο παράγωγο, τουλάχιστον αναφορικά με το άτομο που το παράγει. Έχει διαπιστωθεί ερευνητικά ότι η μουσική δημιουργικότητα μπορεί να διδαχθεί και, ως εκ τούτου, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη ενσωμάτωσής της σε παιδαγωγικές δράσεις. Ωστόσο, το κοινωνικό-εκπαιδευτικό συμφραζόμενο επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τον σχεδιασμό και την εφαρμογή δημιουργικών μουσικών δράσεων στη σχολική τάξη. Στη σύγχρονη ανάλυση, έχει καταδειχθεί ότι τα ψηφιακά μέσα και η μουσική τεχνολογία μπορούν να συνεισφέρουν στο ζητούμενο της ανάπτυξης δεξιοτήτων δημιουργίας από τους μαθητές, μετασχηματίζοντας, παράλληλα, τους τρόπους της μουσικής διδασκαλίας-μάθησης. Η παρούσα μελέτη εστιάζει στην ανάπτυξη της μουσικής δημιουργικότητας μέσω του Δημιουργικού Προγραμματισμού, ενός είδους προγραμματισμού υπολογιστών προσανατολισμένου στην παραγωγή εκφραστικού αποτελέσματος, σε αντίθεση με τον συμβατικό ο οποίος έχει λειτουργικό σκοπό.

Η αξιοποίηση της τεχνολογίας στη μουσική εκπαίδευση μπορεί να δημιουργήσει μαθησιακές εμπειρίες στις οποίες η μουσική συνδέεται με την κατασκευή, τον πειραματισμό, την επίλυση προβλημάτων και το παιχνίδι. Ιδιαίτερα σε ένα πλαίσιο STEAM, η αφήγηση και η δημιουργία τεχνουργημάτων μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρα για ενεργό συμμετοχή και συνεργασία. Το διδακτικό σενάριο οργανώνεται ως μουσική αποστολή στον πλανήτη MUX808, όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες καλούνται να βοηθήσουν τον εξωγήινο κυβερνήτη MusAlien να αποκαταστήσει την επικοινωνία του μουσικού διαστημοπλοίου MUSIXSPACE. Με αφετηρία ένα μήνυμα SOS σε κώδικα Morse, τα παιδιά εμπλέκονται σε συνεργατικές, βιωματικές και παιγνιώδεις δραστηριότητες που συνδυάζουν τη μουσική με την τεχνολογία, τη μηχανική και βασικές έννοιες ηλεκτρισμού και κωδικοποίησης. Αξιοποιώντας τη διεπαφή Makey-Makey και το λογισμικό Synth4kids, διερευνούν αγώγιμα υλικά, κατασκευάζουν πρωτότυπα μουσικά τεχνουργήματα, αναγνωρίζουν και αναπαράγουν ρυθμικά και μελωδικά μοτίβα και πειραματίζονται με τον αυτοσχεδιασμό. Η μαθησιακή πορεία αντλεί από το maker movement, τον κονστραξιονισμό και τη σχεδιαστική σκέψη, επιδιώκοντας την ενίσχυση της μουσικής δημιουργικότητας, της συνεργασίας, της επίλυσης προβλημάτων και της υπολογιστικής σκέψης.